خزانه اسرار

2004-05-30T13:53:00.000-07:00

ممنون از اینکه دوستم داری

گفتن حرفهایی سخت است برایم

گاهی می خواهم بگویم

اینجا کسی نیست جز تو و من

و چراغ شکسته ی خیابان قدیمی

درها را قفل کن

جهان را ترک خواهیم گفت

تمام آنچه باید به تو دهم

این چند کلمه است

آنگاه که می گویم

ممنون از اینکه دوستم داری

از اینکه دیدگان من بودی هنگامی که نمی توانستم ببینم

از اینکه لبانم را از هم گشودی

آن هنگام که نمی توانستم نفس کشم

ممنون از اینکه دوستم داری

ممنون از اینکه دوستم داری

هرگز حس نکردم که رویایی داشته باشم

تا زمانی که تو رویایم شدی

وانگه که به چشمانت نگاه می کنم

آسمان رنگ دیگری ست

سوگند می خورم که نقابی بر چهره ام نیست

اگر تلاش می کردم توخیال می کردی

دروغ های مرا باور کرده ای

تو مرا برمی گزینی،

آن هنگام که فرو می افتم

تو آشنایم می گردی پیش از آنکه مرا غریبه انگارند

غریق اگر می گشتم

دریا را می شکافتی و

زندگی ات را به خطر می انداختی

تا مرا منجی شوی

آری، آری

درها را قفل کن

جهان را ترک خواهیم گفت

تمام آنچه باید به تو دهم

این چند کلمه است

آنگاه که می گویم

ممنون از اینکه دوستم داری

از اینکه دوستم داری
ترانه ای با صدای Bon Jovi
با نام Thank You For Loving Me

2004-05-16T14:01:00.000-07:00

درباره رمان "همنوایی شبانه ارکستر چوبها"*

"مثل اسبی بودم که پیشاپیش وقوع فاجعه را حس کرده باشد. دیده ای چه طور حدقه هاش از هم می درند و خوفی که در کاسه سرش پیچیده باد می کند توی منخرین لرزانشمن دیده ای چه طور شیهه می کشد و سم می کوبد به زمین؟
نه من هم ندیده ام. ولی، اگر اسبی بودم هراس خود را اینگونه برملا می کردم.(کسی چه می داند؟ کنیز بسیار است کدو هم بسیار! شاید روزی مادری از مادران من چهارپایه ای گذاشته باشد زیر شکم چارپایی تا در آن کنج خلوت و نمناک طویله کاهگلی و در آن تاریک و روشنای آغشته به بوی علف و سرگین نطفه مرا بگیرد و در لفافی از حسرت و تمنا بپیچاند.)
اما نه شیهه کشیدم نه سم کوبیدم. خیلی سریع، پله ها را چند تا یکی پایین رفتم و زنگ طبقه چهارم را به صدا درآوردم."
شاید صفحه آغازین رمان "همنوایی شبانه ارکستر چوبها" را بتوان خلاصه ای از خط داستانی رمان دانست. نزدیکی راوی به اسب در همان ابتدا مشخص است:
"مثل اسبی بودم که …" و بعد "اگر اسبی بودم …" و در بند دوم داخل پرانتز می خوانیم: "کسی چه می داند؟…"
شاید در خوانش اول هرگز به این گمانها اهمیت ندهیم حتی وقتی که در صفحات بعد از تشابه رفتار گابیک با انسان میخوانیم و آشکارا مفهوم تناسخ یادآوری می شود. (ولی مسلما تاثیر ناخودآگاه این جملات در همان خوانش اول به زیبایی رمان افزوده است)
در باز خوانی رمان است که درمی یابیم: "همنوایی…" قصه مردی است که میخواست اسب باشد ولی سگ شد!
نکته دیگرم که در همان صفحه آغازین چشمگیر است دیالوگ فوق العاده ای است که بین خواننده و راوی برقرار می شود. شاید این کار به منظور ایجاد فاصله میان خواننده و راوی انجام و تا پایان تکرار می شود و زاویه دید اول شخص که در گذشته عموما برای همذات پنداری با راوی مورد استفاده بود، در این رمان کارکرد دیگری دارد.
دیده ای چه طور حدقه هاش از هم می درند و …؟ " و حتی پا را از این هم فراتر می گذارد: "نه، من هم ندیده ام." حتما خواننده در پاسخ گفته است: "نه، مگر خودت دیده ای؟"
این مورد ابتدایی شاید درخشان ترین مورد برخورد راوی با خواننده است که در طول رمان شاهد هستیم.
آخرین نکته ای که به آن اشاره می کنم زیبایی ادبی دیگری است که من تنها در کارهای قاسمی دیده ام. (منظور همین رمان و داستان کوتاه "چتر و گربه و دیوار باریک" است) نام آن را در طول این مقاله بازگشت (یا جابه جایی یا هر چه که می خوانید) می گذارم گرچه اصولا به نام گذاری اینگونه زیبایی ها علاقه ای ندارم. به نمونه ای از بازگشت در همین صفحه اول رمان اشاره می کنم:
در خط اول می خوانیم: "مثل اسبی بودم…" در طول بند اول و دوم توصیفی از حالات اسب، دیالوگ (به همان شکلی که گفته شد)، و همین طور خلاصه ای از تمام خط داستانی و اشاره به تناسخ وجود دارد (به تعدد کارکرد های همین دو بند دقت کنید) سپس در بند سوم می خوانیم: "اما نه شیهه کشیدم نه سم کوبیدم…"
یعنی در طول این دو بند راوی آن چنان خود را به اسب نزدیک می کند که در نهایت برای بازگشتن به حالات انسانی خود ابتدا مجبور است حالات اسب را انکار کند (از این نمونه های کم نظیر میتوان به موارد دیگری در رمان همنوایی اشاره کرد، مثلا در صفحه 87 سطر 26 راوی در مورد زنی که مزاحم تنهایی اش است خطاب به خواننده می گوید: "شما اگر جای من بودید کله اش را می کندید". تا صفحه 90 مزاحمت های آن زن و چند قصه جانبی دیگر را می خوانیم و در همین صفحه در سطر 16 بازگشت بی نظیر جمله ص87 را: "بله ، من هم اگر جای شما بودم کله اش را می کندم." در این دیالوگ در می یابیم راوی در طول این دو صفحه چنان جای خود را به خواننده قرض داده است که مجبور است این گونه جای خود را باز پس گیرد.ضمن اینکه کارکرد دیالوگ راوی با خواننده را نیز شاهدیم).
رمان "همنوایی…" علی رغم نقایص اندکش _که یکی حضور شخصیت های زاید است_ لایق اینچنین آغاز بی نظیریست و هیچ گاه لذت خواندن آغاز رمان به دلسردی خواننده در اواسط رمان نمی انجامد. باید گفته شود این نوشته هرگز نقد یا تحلیلی جامع بر این رمان نیست. منظور تنها شکافتن صفحه اول رمان بود که از نظر من فوق العاده است.
*همنوایی شبانه ارکستر چوبها، رضا قاسمی، تهران، نشر ورجاوند، چاپ دوم، 1381

2004-05-16T13:59:00.000-07:00

نویسنده چه باید بنویسد؟

اصولانوشته ای مثلا با عنوان داستان جولان گاه چه مفاهیمی است؟ خاطرات و تجربه های شخصی؟ تجربیات روحی؟ یا اصلا دوره این حرف ها گذشته است و لابد خط داستانی نقش تعین کننده ای ندارد و داستان به مفهوم مجموعه ای از کلمات قسمتی از نظام زبان و تنها شامل بازی های زبانی است؟!
اصولا به دنیای درون معتقدم و بدین باورم که تنها پیشرفت های بشر ابتدا شکلی از تخیل او بوده است و اگر آن تخیل نبود مسلما مفاهیم پیش نمی رفت. مطلب را به ادبیات و داستان تخصیص می دهم. داستان موفق داستانی است که حداقل در قسمت هایی برگرفته از درون نویسنده باشد. حال می تواند زبان داستان باشد پیرنگ باشد و یا دیگر عناصر. نویسنده اگر تنها از دنیای بیرون خود بنویسد راه به جایی نمی برد. این مفهوم ساده را بسیاری بد فهمیده اند و عده ای بیشتر اصلا نفهمیده اند.
گروهی اینگونه تصور کرده اند که دنیای بیرون را قرینه یا معکوس کردن اثبات وجود دنیای درونشان است. اینگونه نوشته هاست که به اسم نوآوری و بدعت به خورد خواننده جریان پسند می دهند. وقتی از نویسنده ای نوآور می پرسیم چرا اینگونه می نویسی یا دم از پست مدرنیسم می زند یا می گوید:"چون من خیلی تفاوط دارم ..." و از این دست. (حتی نمی گوید چون اینگونه فکر می کنم.) آیا خلاف دنیای بیرون بودن به معنای اثبات دنیای درون است؟ آیا همین نویسنده همانند دیگران نیست که از بیرون ریشه می گیرند و می نویسند؟ و تنها تفاوتش این نیست که سعی می کند خلاف ریشه اش بنویسد؟ اینگونه نویسنده کج فهم بسیار است.
خواننده حقیقی آن است که می خواهد چیزی جدا از آنچه می داند، بداند. خواننده حقیقی وقتی قصه می خواند دلش می خواهد دور شود. دورتر از تصاویری که به چشم خود دیده و اصواتی که شنیده است. و مسلما درون هر نویسنده (البته اگر درونی داشته باشد که به ندرت ممکن است.) دنیای نامکشوف خواننده است. و این تقابل بین نویسنده و خواننده حقیقی ادبیات را شکل می دهد.
خورخه لوییس بورخس اگر چه به گذشته می پردازد و در متون کهن جستجو می کند اما می توان آثار او را نوشته های یک نویسنده خود یافته دانست. دیگری ایتالو کالوینوست که اگر چه مشتاق علم و کتب علمی است اما هرگز خود را از دست نداده است. در رابطه با آثار این دو و دیگر نمونه ها در ادبیات داستانی حتما خواهم نوشت.
دور شدن نویسنده از اکنون و دنیای بیرون و مسلما نزدیک شدن او به درون و اعتقادات و تفکرات شخصی مقولاتی است که در زمینه شعر و رمان و حتی نقد جای تحلیل و بررسی دارد. نگارنده در مقالات دیگر بدین گونه حقایق و ذکر نمونه ها می پردازد.

2004-05-16T13:56:00.000-07:00

"بارقه"
ماجرا، یک روز سر یک چهارراه، وسط انبوه مردمی که می آمدند و می رفتند اتفاق افتاد. از حرکت ایستادم و پلکی زدم. ناگهان، هیچ چیز نفهمیدم. هیچ چیز، هیچ چیز هیچ چیز. دلیل حضور اشیاء و آدمها را نمی فهمیدم و همه چیز کاملا پوچ و بی معنا شده بود. خندیدم.
چه چیز غریبی یافته بودم که پیش تر متوجه آن نشده بودم، تا آن وقت همه چیز را به سادگی پذیرفته بودم. چراغهای راهنما، ماشینها، پوسترها، یونیفرمها، میدانها، چیزها از این جهان پرت افتاده بودند. جوری که انگار چیزهایی ضروری بوده باشند، انگار زنجیره ای از علت و معلولها آنها را گرد هم آورده باشد. بعد، خنده روی لبم خشکید. شرمنده و خجالت زده شدم. دستم را بالا بردم تا توجه مردم را به خود جلب کنم. داد زدم: " یه لحظه وایسین. یه اشتباهی شده. همه چی ناجوره، کارامون بیخود و بی معنیه. این وضعش نیست. این اوضاع کی تموم میشه؟"
مردم دورم جمع شدند و با کنجکاوی وراندازم کردند. همین طور که در میانشان ایستاده بودم و دستهایم را بالا پایین می بردم، یک دفعه از تشریح عقیده ام، از اینکه آنها را در بارقه کشفی که به ناگاه روشنم کرده بود شریک کنم، مأیوس شدم و هیچ نگفتم. هیچ چیز نگفتم، چون لحظه ای که دستم را بلند کردم و دهانم را باز کردم، انگار که کشف عظیمم را قورت داده باشم، کلمات همین طور بی حساب و کشککی از دهانم خارج شدند. مردم پرسیدند: "خب یعنی که چی؟ همه چی سر جاشه. همون جور که باید باشه. هر چیزی نتیجه چیز دیگریه. همه چی با چیزای دیگه جوره. ما که چیز بی خود و اشتباهی نمی بینیم."
آنجا ایستادم، گیج و مبهوت دیدم انگار ناگهان همه چیز دوباره سر جایش نشسته و معمولی به نظر می آید، چراغ های راهنما، میدان ها، یونیفورم ها، برج ها، خطوط تراموا، گداها، جماعت مردم. اما این هم آرامم نکرد، بلکه بیشتر عذابم داد. گفتم: "متاسفم. شاید من اشتباه کردم. خب، این طور به نظرم آمد، اما درسته الان همه چی درسته. متاسفم." و از بین نگاه های غضب آلودشان بیرون زدم و خلاص شدم. باز، حتی حالا هم، هر وقت(بیشتر که این طور است)می فهمم که چیزی را درک نمی کنم، در می یابم
که باید فهم دیگری را که به سادگی به دست می آید و از دست می رود، دست و پا کنم.
از کتاب " شاه گوش می کند" نوشته ایتالو کالوینو ترجمه فرزاد همتی و محمدرضا فرزاد انتشارات مروارید 1382

2004-05-11T15:58:00.000-07:00

به او بگو

می ترسم

از اینکه نمایان شود حواسم به اوست

نکند مرا ضعیف انگارد

اگر بلرزم آنگاه که حرف می زنم

آه! چه کنم اگر به دیگری اندیشد

نکند عاشقش باشد

دیوانه خواهم شد

زندگی چقدر می تواند بی رحم باشد

نمی دانم چه کنم

من آنجا بوده ام

با دل از دست رفته ام

اما آنچه تو باید بفهمی:

نمی توانی بگذاری

بخت دل باختن به او

از تو بی اثر بگذرد

آیا باید

به او بگویم؟

به او بگویم که خورشید و ماه

در چشمان او طلوع می کنند

بگویم که دوستش دارم

و نجوا کنم

کلام مهرآمیز را، نرم و نوشین

آنچنان نزدیک نگاهش دارم

که تپش های قلبش را حس کنم

عشق هدیه ای ست که به خود، خواهی داد

لمسش کن

عشق تو نمی تواند انکارشود

حقیقت می رهاندت

و خواهی داشت آنچه را که برای هستن معنا شده

همه را به موقع خواهی دید

عاشقش هستم

آنقدر که می توانم مطمئن باشم

گمان نمی کنم توانایی برتافتنش را

اینکه بگذارم او برود

آنگاه که حرفهای زیادی برای گفتن دارم

چنین خواهم کرد

عشق نوری ست که یقیناً می درخشد

در دلهای آنانکه می دانند

شعله ای ست هماره فروزنده

شعله ور نگاهش دار

با تمام شور و شوقی که می توانی نشان دهی

امشب عشق

منزل خود را گمانه خواهد زد

لحظه ای خاطره انگیز که از یاد زدوده نمی شود

یقینت عشق را،

آن جای که باید رهنمون خواهد شد

هرگز مگذار او برود

ترانه ای با صدای Celine Dion و Barbara Streisand
با نام Tell Him
از آلبوم Let’s Talk About Love
ترجمه از خرم خسروی